blogs

Makkelijk scoren op migratie – of volhardend werken aan integratie?

27-06-2016

dr. Christa Nieuwboer

Recente referenda en verkiezingen, zoals het EU-referendum (brexit of bremain) in Groot-Brittanië, maken duidelijk dat de angst voor migranten een schot voor open doel is. Laatst was ik op een familiefeestje, waarbij dit sentiment tegen migranten door sommigen ook op bijna victorieuze wijze werd verkondigd.

Maar toen ik vroeg: “En wat dóen jullie er dan aan om een gezonde en fijne samenleving te bouwen”, werd het stil. Deze blog is een persoonlijke en professionele hartenkreet.

Ik ben één van die mensen die al jarenlang werkt aan sociale integratie. Dat is in toenemende mate een moeilijke opdracht. Het is al een uitdaging, door de noodzaak om te nuanceren en preciseren en doordat het een complex en langdurig (waarschijnlijk nooit te voltooien) proces is. Het wordt nog een stuk moeilijker als het gehinderd wordt door een snel sentiment als angst. Er is veel werk te doen, zowel in onderzoek als in uitvoering, en ik doe dit bedachtzaam èn gepassioneerd. Ik zie dit niet als een potje voetbal, niet als een strijd om de beste en zeker niet als een spelletje. Het gaat om mensenwerk, waarbij de veiligheid van toekomstige generaties voorop staat. Mensen zoals ik staan dus niet eens op het speelveld. Daarmee laten we echter het doel onbewaakt en zijn we niet toegerust voor de (tegen-)aanval. Sommige politici profiteren daarvan; zij spiegelen gemakkelijke “oplossingen” voor: muren, grenzen, prikkeldraad. Makkelijk scoren.

Intussen laat het referendum in Groot-Brittannië zien dat er een kloof is tussen de blijvers (jonger, hoger opgeleid, meer internationale contacten) en de vertrekkers (ouder, lager opgeleid, meer lokaal georiënteerd). Dat is geen toeval. Het stemgedrag vanuit angst, boosheid en ontevredenheid lijkt wel op mondigheid, maar heeft weinig te maken met verantwoordelijkheid. In pedagogische termen bestaat volwassenheid uit zelfverantwoordelijke zelfbepaling. De zelfbepaling viert nu hoogtij, wellicht als een uitwas van “je bent jong en je wilt wat”. Het voorspiegelen van eenvoudige oplossingen en snelle antwoorden is verleidelijk, maar het is niet meer dan een uitlaatklep voor spanning. De zelfverantwoordelijkheid is de essentiële tegenhanger die met zelfbepaling in balans moet zijn. Daarbij gaat het om moreel besef, oprechtheid en onbaatzuchtigheid; maar ook om lange termijn denken, analyseren, evalueren en creëren. Hoger opgeleiden zijn er doorgaans goed op getraind om dit toe te passen op een bredere context dan alleen eigen groep/eigen volk en om meerdere perspectieven kritisch tegen elkaar af te wegen. En bovenal hebben zij er vertrouwen in dat het juist dat denkvermogen is, wat ons bij complexe kwesties verder zal brengen.

We kúnnen duurzame oplossingen voor een aantal problemen rond sociale integratie vinden, onder andere in scholing en opvoeding. Maar dat kost wel tijd, geld en inzet. Talloze mensen werken hier aan, diep gemotiveerd en volhardend, maar het politieke klimaat ontmoedigt dit. In plaats van wezenlijk in duurzame oplossingen te investeren worden er ad hoc oplossingen voorgesteld, en gepretendeerd dat deze reëel zouden zijn. Het is een wereldwijde sociale klimaatcrisis en we lijken het niet te beseffen.

Mijn dochter was vandaag in tranen over de brexit-uitslag. Niet alleen omdat ze anglofiel is en in Engeland wil gaan studeren, en ook niet alleen omdat ze het verschrikkelijk vindt dat migranten er wéér van langs krijgen. Het is haar vertrouwen in de mensheid dat enorm onder druk staat. Zij is er getuige van dat de harde werkers het lijken te verliezen van de harde schreeuwers. Liever lui dan moe. Dat is niet de boodschap die ik haar als opvoeder wil meegeven. Vechten we elkaar de tent uit, of bouwen we samen aan een -háár- toekomst?

Ik voel me, als moeder èn als professional, uiterst verantwoordelijk om bij te dragen aan een gezonde en fijne samenleving voor toekomstige generaties. Scoren we daar nog punten op?


Eerdere blogs van dr. Christa Nieuwboer