blogs

Handhaving en zachte heelmeesters

31-08-2015

mr. Evelien Meester

Sociale wijkteams zijn in veel gemeenten een nieuw fenomeen. Het is echt makkelijker gezegd dan gedaan om mensen van verschillende disciplines bij elkaar te zetten en ze samen te laten werken. Er zijn behoorlijke cultuurverschillen en diverse partijen hebben allemaal hun eigen kijk op de wereld. Dat kan elkaar zonder meer versterken, maar op sommige terreinen is het lastig zoeken naar een gedeelde visie. Eén van de aspecten waarin dat duidelijk naar voren komt is handhaving.

“Zijn er regels voor het toekennen van scootmobielen???”
Zo vroeg een verbaasde cursist van een wijkteam zich af. Ja, gelukkig zijn er behoorlijk wat regels waar een gemeente (en een sociaal wijkteam!) zich aan moet houden. Algemene regels, zoals dat een overheid zich als een behoorlijke overheid moet gedragen. Daar valt onder dat er geen misbruik van bevoegdheden mag worden gemaakt, dat de gemeente zich onpartijdig opstelt, alle belangen afweegt voor een besluit wordt genomen en dit ook goed moet motiveren. Bovendien moeten gelijke gevallen gelijk behandeld worden, de criteria op grond waarvan iets wordt toegekend of afgewezen moeten van tevoren bekend zijn (wet, gemeentelijke verordening), gewekte verwachtingen moeten tot op zekere hoogte worden gehonoreerd en de grondslag waarop een besluit is gebaseerd mag geen onjuistheden bevatten.

Gemeente als uitvoerder van de wet
Maar er zijn ook specifieke regels waarin is vastgelegd wanneer iemand recht heeft op een uitkering of een vergoeding voor een traplift. Die regels zijn in diverse wetten vastgelegd en op een aantal punten heeft de gemeente ruimte om hier binnen de kaders van de wet een eigen invulling aan te geven. Houdt een burger zich opzettelijk of per ongeluk niet aan de regels, dan moet hij terugbetalen wat hij onterecht heeft gekregen en als het om een uitkering gaat komt daar ook nog een stevige boete bovenop. De wet is daarin bijzonder streng.

Struisvogelpolitiek als reflex
Die strenge wetgeving heeft zeker in wijkteams tot gevolg dat er lastige dillema’s ontstaan. Wat te doen als je de jeugd- en schuldhulpverlening voor een gezin regelt en je constateert dat er onterecht een uitkering wordt ontvangen? Bijvoorbeeld omdat iemand niet heeft gemeld dat hij samenwoont of werkt? De eerste reflex is vaak: “Als ik dit meldt, dan loopt de schuldhulpverlening en jeugdhulpverlening mis en komt dit gezin in de problemen. Mijn taak is om deze mensen te helpen dus ik doe net of ik niets zie.”
Loopt de fraude lang door, dan wordt de boete steeds hoger zodat de ellende waar mensen uiteindelijk in terecht komen vele malen groter is als wanneer er direct actie was ondernomen. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden!

Voorkomen is beter dan genezen
Burgers goed informeren is óók handhaven. En dat gaat verder dan het uitdelen van een folder of informatiemap. Krijgen mensen een uitkering? Zorg dat ze precies weten wat hun rechten en plichten zijn en wat de gevolgen zijn als ze zich daar niet aan houden. En dat het doorgeven van wijzigingen heel eenvoudig is. Niet uitsluitend een telefonisch spreekuur op maandag en donderdag tussen 09.00 en 10.00 uur, maar biedt ze ook de mogelijkheid om op papier, digitaal of per mail alle wijzigingen door te geven.

Handhaven als beginsel van behoorlijk bestuur
Zie je dat iemand met een uitkering gaat samenwonen? Vraag even of hij/zij dat heeft gemeld en leg uit dat je anders genoodzaakt bent om het zelf te melden, met mogelijk een boete tot gevolg. Een behoorlijke overheid behandelt gelijke gevallen gelijk en zorgt dat besluiten op een juiste grondslag en zorgvuldig genomen zijn. Het laten doorlopen van een situatie waarin iets onterecht wordt verstrekt voldoet echt niet aan deze eisen. Het is niet uit te leggen dat burgers een boete krijgen als ze zich niet aan de wet houden, terwijl de overheid zich zelf niet aan de wet houdt.
Handhaven is dus een kenmerk van behoorlijk bestuur, niet alleen naar de burgers die niets ontvangen maar wel belasting betalen, maar zeker ook naar de burgers die wel een uitkering, scootmobiel of schuldhulpverlening krijgen. Maar daar hoort wel bij dat alle aspecten van handhaving op orde zijn, ook het goed informeren.

Eerdere blogs van mr. Evelien Meester van Stimulansz

http://www.sociaalweb.nl/partners/stimulansz