blogs

Effecten stadslandbouw op gezondheid en welzijn

19-05-2016

Stadslandbouw is erg in opkomst. Wat dragen buurttuinen, zorgboerderijen en andere initiatieven bij aan de gezondheid en welzijn van uw burgers? Fawzi Salih geeft antwoord.

Nog geen wetenschappelijke onderbouwing
Er wordt veel gezegd en geschreven over de positieve effecten van stadslandbouw op de gezondheid en welzijn van burgers. Veel van deze claims zijn niet onderbouw en gebaseerd op een gevoel. Toch is er sinds langere tijd wetenschappelijk kennis over de effecten van het beleven van en werken in een groene omgeving die deze claims verder onderbouwen. Hiernaast is er de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar de effecten van groen op welzijn en zorg. (Timmermans-Otten, 2014)

Welbevinden
Hassink en Oomen (2006) beschrijven in hun boek de verschillende onderzoeken die zijn gedaan naar het effect van kijken naar groen. Mensen die in een ziekenhuis uitzicht hebben op groen in plaats van een muur, herstellen sneller en diepgaander. Daarnaast vermindert het uitzicht op groen het aantal ziekmeldingen onder gevangenen. Werknemers en bewoners die uitzicht hebben op groen krijgen door dat uitzicht een buffer voor stress. Deze mensen zijn minder vaak ziek, geduldiger en worden minder snel gefrustreerd. (Timmermans-Otten, 2014)

Zingeving
Er is nog weinig onderzoek gedaan naar het effect van werken in het groen op mensen. Wel wijzen verschillende studies op het feit dat werken in een natuurlijk omgeving zorgt voor zingeving en het verminderen van stress. Een onderzoek uit Amerika geeft aan dat het werken in een tuin op veel mensen een therapeutisch effect heeft en dat het hen helpt om op een gezonde manier met pijn en emoties om te gaan. (Timmermans-Otten, 2014)

Sociale cohesie
Naast de positieve effecten van werken in een groene omgeving, veroorzaakt het samenwerken met anderen en het aangaan van contacten ook nog eens voor een hoger gevoel van welzijn. Uit de interviews van Timmermans-Otten (2014) kwam naar voren dat het werken in een tuin of op een boerderij de sociale cohesie bevordert. Bronsveld (2014) bevestigt dit in zijn onderzoek naar buurt(moes)tuinen in Rotterdam. Hij haalt hierbij een onderzoek aan van Snel en Boonstra, waarin ze spreken over het belang van herhaaldelijke ontmoetingen tussen mensen. Daarvoor is een context nodig waarin de ontmoetingen plaatsvinden. Een tuin of boerderij kan daarvoor een goede context zijn. Er zijn twee vormen van sociale cohesie. De eerste is de horizontale cohesie, dit gaat over het ontmoetingsaspect, de onderlinge contacten van mensen. De tweede is de verticale cohesie, wat gaat over de binding met de omgeving. Hierbij gaat het erom of mensen trots zijn om in hun buurt te wonen, of dat ze onverschillig staan tegenover die woonomgeving (Bronsveld, 2014). (Timmermans-Otten, 2014)

Kwaliteit natuurlijke context
Er is een aantal redenen waarom groen en zorg goed samengaan. Ten eerste is werken in een groene omgeving belangrijk voor mensen die zorg nodig hebben. Het verblijven en werken in een groene context en het contact met de natuur bevordert de psychische gezondheid (Hassink et al., 2011). Op een boerderij is rust en ruimte en kunnen de seizoenen ervaren worden. Dit zorgt ervoor dat mensen over zichzelf kunnen nadenken (Elings, 2011). Veel deelnemers waarderen het daarom dat de geboden zorg plaatsvindt buiten de reguliere zorgsector. Er zijn aanwijzingen dat leven en werken buiten de muren van een instelling de kwaliteit van leven verbetert. Hassink et al. (2011) beschrijven verschillende onderzoeken waaruit blijkt dat zorg, geboden binnen klinieken en instellingen van de geestelijke gezondheidszorg, ziekte bevorderend zijn en gedwongen opnames zelfs trauma’s kunnen veroorzaken voor cliënten. De combinatie van het werken in het groen, in een niet-zorg context met begeleiders of zorgboeren die de mensen niet primair als zorgpatiënt benaderen, kan daarom een goed alternatief zijn. (Timmermans-Otten, 2014)

Sociale gemeenschap
Een tweede eigenschap van groen en zorg is dat deelnemers van zorglandbouw deel uitmaken van een sociale gemeenschap en zich veilig voelen in de groep waar ze deel van uitmaken (Hassink et al., 2011). De cliënten kunnen nieuwe contacten opbouwen met andere mensen, en maken deel uit van een gemeenschap. Dit wordt vaak positief ervaren en kan een eerste stap zijn naar verdere participatie in de maatschappij (Veen, Vijn, Elings, 2012). (Timmermans-Otten, 2014)

Ritme
Een voordeel van werken is dat het structuur en ritme aanbrengt in de dag van de deelnemers. Door te werken blijven ze niet de hele dag thuis en hebben ze een reden om uit bed te komen (Elings, 2011). Het werk wordt vaak ervaren als zinvol, wat met name van groot belang is voor mensen met psychische problemen (Hassink et al., 2011). Deze mensen staan tijdens het werk minder stil bij de problemen die ze hebben. De leeromgeving op een zorgtuin of zorgboerderij is niet kunstmatig en mensen kunnen daarom weer betrokken worden bij de samenleving, in een natuurlijke omgeving (Veen, Vijn, Elings, 2012). (Timmermans-Otten, 2014)

Begeleiding
De relatie tussen de zorgboer, of de begeleider, en de deelnemers speelt een belangrijke rol. Voor sommige cliënten wordt de boer of begeleider als rolmodel gezien, omdat deze trots is op het bedrijf en een vakman is. Daarnaast kennen jongeren snel autoriteit toe aan een boer (Veen, Vijn, Elings, 2012). Het contact dat deelnemers hebben met de boer of begeleider is belangrijk en kan de behandeling positief beïnvloeden, omdat authentiek contact met een hulpverlener als zingevend wordt ervaren, wat van belang is voor positieve effecten van de behandeling (Hassink et al., 2011). Hiernaast is de aanpak die zorgboeren en begeleiders hanteren ook van belang, omdat de begeleider de deelnemer ziet als een persoon met mogelijkheden en de deelnemer stimuleert om deze mogelijkheden verder te ontwikkelen. Daardoor wordt de cliënt vaak gezien als een werknemer en niet primair als iemand met een afwijking of beperking. Dit vergroot het zelfvertrouwen van de cliënt. (Veen, Vijn, Elings, 2012). (Timmermans-Otten, 2014)