blogs

Anders inburgeren is nodig – en we weten hoe

29-04-2016

dr. Christa Nieuwboer

Volgens Minister Asscher is het aantal nieuwkomers dat het inburgeringsexamen haalt zorgwekkend laag. Nu komen de pijnpunten van het gekozen inburgeringsbeleid scherp naar voren. Kijk alleen al naar de eis aan inburgeraars om zelf een geschikte cursus te zoeken en pittige sancties bij niet slagen. Daarbij worden inburgeringscursussen aan de markt over gelaten, zonder duidelijke pedagogische eisen te stellen aan de aanpak. De markt helpt daardoor vanzelfsprekend liever niet de laagst opgeleiden: te veel risico.

De oplossingen worden nu gezocht in aanscherping van hetzelfde beleid, dat echter uitgaat van foutieve vooronderstellingen. Het wel vereiste keurmerk voor cursusaanbieders laat de kern van de zaak onbesproken. Die kern van de zaak draait om de vraag waarom mensen iets leren en hoe je dat dan aanpakt. Je kunt mensen natuurlijk vertellen wat ze moeten leren, met een grote nadruk op taalverwerving en op het naleven van “onze” normen en vooral waarden, en dat is wat er nu gebeurt. Maar zo werkt het niet.

Een pedagogisch perspectief maakt dat duidelijk. In het algemeen zijn mensen bereid te leren, wanneer zij daarvan het nut inzien. Een nauwelijks geschoolde niet-westerse moeder met een Arabische achtergrond bijvoorbeeld, kan zich in het dagelijks leven en in de buurt waarin zij woont heel behoorlijk redden met haar eigen taal. Zo nodig is er altijd wel iemand die voor haar kan tolken of een formulier invullen. Daarom ziet zij het nut niet van het leren van de Nederlandse taal, laat staan dat zij overziet waarom ze andere dan haar vertrouwde waarden zou moeten begrijpen en overnemen. En die verplichte inburgeringscursus dan? Ach, dat zal zo’n vaart niet lopen met die sancties ...

Dat betekent niet dat ze geen zorgen heeft. Die heeft ze wel degelijk. Over het opgroeien van haar kinderen in een wezensvreemde cultuur, over het bewaken van haar reputatie, en ruzies daarover thuis met man en schoonmoeder, over psychosomatische klachten die het gevolg zijn van de constante stress waaraan zij daardoor blootstaat. Voor haar is een inburgeringscursus zoals die nu bestaat een brug te ver. Maar een cursus, die ingaat op haar zorgen en die haar daarin verder zou helpen door middel van een weloverwogen leertraject, zorgt voor méér zelfvertrouwen, beter leervermogen, taalverwerving en participatie.

Waarden zijn niet aan te leren door ze op te leggen. Wat nodig is, is een flinke investering in één van de grootste uitdagingen waar we in onze tijd voor staan, namelijk leren samenleven, met al onze verschillen. Het op stel en sprong eisen van sociale integratie via een cursus is te oppervlakkig. Het gaat om een langdurig veranderingsproces, dat ingrijpt op fundamentele overtuigingen. Het is kortzichtig om vooral nadruk te leggen op taalverwerving en dan te verwachten dat inburgering dan vanzelf wel plaatsvindt.

De pedagogische kernvraag is hoe een effectief leerproces op gang kan komen over burgerschap en samenleven. Dat kan niet worden afgedaan met een opgetuigde taalcursus en een inburgeringsexamen. Sociale integratie kun je niet opeisen. Gezien het belang ervan voor het evenwicht in onze samenleving vergt dit een goed doordachte pedagogische aanpak waarin de betrokkenen burgerschap en samenleven leren.

Dat kan het beste door de leerprocessen te beginnen bij de behoeften en zorgen van de mensen die het betreft. Breng met hen die zorgen en behoeften in kaart, analyseer dan samen de oorzaken en mogelijke oplossingen. Door zo’n werkwijze raakt de lerende sterk gemotiveerd, want dit gaat over hem- of haarzelf. Mits goed begeleid en gecombineerd met de juiste leerprikkels ontstaat dan vanzelf de behoefte om meer te begrijpen van de Nederlandse samenleving, en komt ook taal daarbij als vanzelfsprekend aan de orde. Zorg daarom voor een wezenlijke verandering van inburgeringscursussen, stel daarbij het pedagogische proces centraal, en investeer daar grootschalig in. Overweeg verder of dergelijke leerprocessen niet een algemene basisvoorziening moeten zijn, net als bijvoorbeeld het primair onderwijs.

Dr. Rogier van ’t Rood is internationaal onderwijsconsultant en parttime docent Internationale Pedagogische Vraagstukken aan de Universiteit Utrecht. Met anderen heeft hij een effectieve methode ontworpen die werkt aan de participatie van laag opgeleide migrantenmoeders: http://www.themis-participatie.nl/

Dr. Christa Nieuwboer is onderzoeker op het gebied van opvoedingsondersteuning en heeft een bijdrage geleverd aan de Themis-methode.

Eerdere blogs van dr. Christa Nieuwboer